Tradycja andyjska (ok. 6000 - 3000 p.n.e.)
Najstarsza znana sztuka naskalna z obszaru obecnego Peru jest związana z tzw. tradycją andyjską. Okres ten wiąże się ze społecznościami zbieracko-łowieckimi i datuje na ok. 6000 - 3000 p.n.e., choć niektóre stanowiska mogą być nawet o kilka tysięcy lat starsze. Ówczesne malarstwo to głównie przedstawienia figuralne. Dominują wśród nich wyobrażenia zwierząt kopytnych (andyjskich wielbłądowatych i/lub jeleniowatych), ukazywanych często wraz z postaciami ludzkimi. Oprócz kopytnych pojawiają się też - choć w mniejszej liczbie - kotowate, ptaki (m.in. nandu) czy węże. Postacie zwierząt i ludzi przedstawione są w sposób naturalistyczny, zazwyczaj w ruchu, ze zwróceniem uwagi na szczegóły. Ludzie pokazywani są najczęściej podczas polowania lub tańca [J. Guffroy 1999: 23-45]. Ich postacie są malowane zwykle w sposób znacznie bardziej schematyczny niż wizerunki zwierząt, nierzadko są przedstawione wręcz nieudolnie. Obok przedstawień istot żywych zdarzają się również figury geometryczne. Kolory używane do malowania tych dzieł to przede wszystkim różne odcienie czerwieni, a także biały, żółty, brązowy i czarny. Barwy niebieska i zielona pojawiają się dopiero w późniejszym okresie, przypuszczalnie od około 3000 p.n.e. [A. Cardona Rosas 2002: 136; J. Guffroy 1999: 17].
Jaskinie z wczesnymi wizerunkami są zgrupowane na południu kraju, w departamentach: Moquegua, Tacna, Puno i Arequipa. Najważniejsze z nich to: Sumbay, Cueva Pirita, Huancarama, Quebrada Puntillo, Querullpa Chico i Arcata (departament Arequipa), Pizacoma i Chillicua (departament Puno) oraz Toquepala (departament Tacna) [J. Guffroy 1999: 45-46]. W większości są to miejsca trudno dostępne, położone w środkowych i wysokich partiach gór (np. Toquepala na wysokości 2700 m n.p.m., Pizacoma na wysokości 3800 m n.p.m., Chillicua na wysokości 4213 m n.p.m.) [J. Guffroy 1999: 23]. Na wielu z tych stanowisk widoczne są również późniejsze malowidła oraz ryty, świadczące o tym, że miejsca te były przez długi czas wykorzystywane do tworzenia sztuki.
Najwcześniejsza sztuka naskalna południowego Peru należy do większego kompleksu, obejmującego oprócz omawianych terenów także obszary Andów boliwijskich, chilijskich i argentyńskich [J. Guffroy 1999: 46]. Warto jednak zauważyć, że nigdzie na terenie Peru nie odkryto malowideł przedstawiających negatywy odcisków dłoni, popularne chociażby w Patagonii, a także w Chile i Boliwii [J. Guffroy 1999: 42].
Jaskinie z wczesnymi wizerunkami są zgrupowane na południu kraju, w departamentach: Moquegua, Tacna, Puno i Arequipa. Najważniejsze z nich to: Sumbay, Cueva Pirita, Huancarama, Quebrada Puntillo, Querullpa Chico i Arcata (departament Arequipa), Pizacoma i Chillicua (departament Puno) oraz Toquepala (departament Tacna) [J. Guffroy 1999: 45-46]. W większości są to miejsca trudno dostępne, położone w środkowych i wysokich partiach gór (np. Toquepala na wysokości 2700 m n.p.m., Pizacoma na wysokości 3800 m n.p.m., Chillicua na wysokości 4213 m n.p.m.) [J. Guffroy 1999: 23]. Na wielu z tych stanowisk widoczne są również późniejsze malowidła oraz ryty, świadczące o tym, że miejsca te wykorzystywano przez długi czas do tworzenia sztuki.
Najwcześniejsza sztuka naskalna południowego Peru należy do większego kompleksu, obejmującego oprócz omawianych terenów także obszary Andów boliwijskich, chilijskich i argentyńskich [J. Guffroy 1999: 46]. Warto jednak zauważyć, że nigdzie na terenie Peru nie odkryto malowideł przedstawiających negatywy odcisków dłoni, popularnych chociażby w Patagonii, a także w Chile i Boliwii [J. Guffroy 1999: 42].
Okres późniejszy (3000 p.n.e. - czasy współczesne?)
W późniejszym okresie malowidła naskalne stają się bardziej schematyczne. Postacie zwierzęce i ludzkie są przedstawiane zazwyczaj w bezruchu. Pojawia się dużo rysunków geometrycznych i niefiguralnych. Malarstwo naskalne tworzone było do końca okresu przedhiszpańskiego, a także i później [J. Guffroy 1999: 59].
Petroglify pojawiają się, jak się wydaje, nieco później niż malarstwo. Rzadkie są stanowiska, gdzie łączono te dwie techniki. O ile malowidła najczęściej umiejscowione są w jaskiniach i schroniskach skalnych, to ryty występują z reguły na skałach na otwartym powietrzu. Przeważnie są to miejsca w pobliżu szlaków wodnych lub dawnych dróg [J. Guffroy 1999: 65-70]. Rozwój sztuki petroglificznej wiąże się już ze społecznościami rolniczo-hodowlanymi. Stanowiska z petroglifami na południu Peru mają zazwyczaj ogromne nagromadzenie rytów. Przedstawiają one głównie postacie antropomorficzne, kotowate, ptaki drapieżne, węże i wielbłądowate [J. Guffroy 1999: 77]. Jest to repertuar dość ograniczony, nie ma takiej różnorodności przedstawianych gatunków zwierząt jak na północy kraju: bardzo rzadkie są wyobrażenia ropuch, jaszczurek, ryb, brak jest niedźwiedzi i małp, pojawiających się w petroglifach w innych częściach Peru. [J. Guffroy 1999: 117-118].
Wśród zwierząt dominują wielbłądowate (patrz: identyfikacja gatunkowa). Postacie ludzkie przedstawione są podczas polowania, tańca, gry na instrumentach muzycznych, a także w scenach pasterskich. Odmiennie niż w pozostałych częściach Peru, na południu bardzo rzadko nadawano przedstawieniom postaci ludzkich cechy nadnaturalne. Najważniejszymi stanowiskami z petroglifami w południowym Peru są Pitis, Sarcas i Toro Muerto (departament Arequipa).
Wśród zwierząt dominują wielbłądowate (patrz: identyfikacja gatunkowa). Postacie ludzkie przedstawione są podczas polowania, tańca, gry na instrumentach muzycznych, a także w scenach pasterskich. Odmiennie niż w pozostałych częściach Peru, na południu bardzo rzadko nadawano przedstawieniom postaci ludzkich cechy nadnaturalne. Najważniejszymi stanowiskami z petroglifami z południa Peru są Pitis, Sarcas i Toro Muerto (departament Arequipa).
Datowanie
Datowanie sztuki naskalnej południowego Peru jest wciąż bardzo trudne. Tylko dla nielicznych stanowisk wykonano datowania metodą C 14 . Najstarsze malowidła pochodzą prawdopodobnie z ok. 9500 p.n.e. [A. Cardona Rosas 2002: 137], najpóźniejsze powstawały już w okresie kolonialnym, a niektóre może nawet w czasach współczesnych [J. Guffroy 1999: 59].
